سیر علوم و تاریخ شیعه در عصر امام محمد باقر علیه السلام
آيةالله حاج شيخ محمدحسين مظفّر - أعلي الله درجتهالسَّامية - در كتاب «تاريخ الشِّيعة» گويد: شيعه در زمان حضرت امام محمد باقر عليه السّلام - آن حضرت سلام الله عليه در مدينة منوّره سنة 57 از هجرت تولد يافت، و در واقعة كربلا چهار ساله بود، و به دست هشام بن عبدالملك با تصدّي عامل خود در مدينه در هفتم از شهر ذيالحجةالحرام سنه 114 و يا 117 با القاء سمّ شهيد گرديد و در قبرستان بقيع با عمويش و پدرش مدفون شد- از ناحيه بنياميّه در تنگي و ضيق شديد نبود به مثابة ضيق و تنگنائي كه پيش از عصر آن حضرت در آن بودهاند. در زمان حضرت كاروانها به سوي وي براي سيراب شدن، و به نهايت مكيدن از آبشخورهاي دانش و معارف او از نقاط بعيده به راه ميافتاد. در عصر وي روايت و راويان از او بسيار گرديدند، و روايت و حديث از او به مقدار معتنابهي از آباء گرامي سابقش فزوني گرفت.
حديث باقري در هر قطري از اقطار منتشر گشت، تا به جائي كه جابر جُعْفي كه از موثّقين راويان و أعاظم ناقلين أحاديث ميباشد، تنها از او هفتاد هزار حديث نقل نموده است. جابر از حاملين علوم اهل البيت بوده است. وَ عِلْمُهُمْ صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ لاَيَحْتَمِلُهُ إلاَّ نَبِيٌّ أوْ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ أوْ مُومِنٌ امْتَحَنَ اللهُ قَلْبَهُ لِلاْءيمَانِ همان طور كه در نصّ حديث وارد شده است.
در حديثي كه از جابر روايت است وي گويد: عِنْدِي خَمْسُونَ ألْفَ حَدِيثٍ، مَا حَدَّثْتُ مِنْهَا شَيْئاً. كُلُّهَا عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله مِنْ طَرِيقِ أهْلِ الْبَيْتِ.
«نزد من پنجاه هزار حديث موجود ميباشد كه من يكي از آنها را هم بيان ننمودهام. همة آن احاديث از پيغمبر اكرم 6 است از طريق اهل بيت.»
تنها محمد بن مسلِم از حضرت امام باقر بخصوص سي هزار حديث روايت كرده است.
بَه بَه! شما چه بزرگمرداني هستيد! چقدر ظروف علم شما صلاحيّت دارد تا آن مقادير عظيمة از علوم اهل البَيْت را در برگيرد! آن هم آن علوم صَعْب و مُستصعب را! آري اين امرِ بديعي نيست، چرا كه: النَّاسُ مَعَادِنُ.
در عصر حضرتش علمائي از رجال حديث به ظهور رسيدند كه يگانه تكيهگاه شيعه بر احاديث آنان نه تنها در آن زمان، بلكه در اعصار آتيه بودهاند. آنان در محضر حضرت امام جعفر صادق عليهالسّلام مقام والاتري را حائز بودهاند. حضرت بر ايشان نظر عطوفت و مرحمت ميفرمود، و با احترام و ملايمت و مرافقت سلوك ميفرمود. و دربارة آنها از حضرت مدائح جليلهاي صادر گرديده است، امثال جابر، ومحمد بن مسلم، و زُرارَه، و حُمْران دو پسران أعْيَن، و ابن أبي يَعْفُور، و بُرَيْدِ عِجْلي، و سُدَيْر صَيْرَفي، و أعْمَش، و أبوبَصير، و مَعْروف بن خَرَّبوذ و بسياري دگر از غير ايشان، همان طور كه شعراي پهلوان و عالي مرتبتي ظهور نمودند أمثال كُمَيت كه آثار خالدة ايشان تا امروز زينت بخش صفحات تاريخ ميباشد.